Ο ΑΠΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΙΚΟΣ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΣ ΧΡΕΟΚΟΠΗΣΕ ΚΑΙ ΕΜΠΟΔΙΖΕΙ ΤΗΝ ΠΑΡΑΠΕΡΑ ΠΡΟΟΔΟ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ. ΗΡΘΕ Η ΩΡΑ ΤΟΥ ΘΕΤΙΚΟΥ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΥ ΑΤΑΞΙΚΟΥ ΟΥΜΑΝΙΣΜΟΥ
Υπάρχει μια αναμφισβήτητη αναζωογόνηση του δημόσιου ενδιαφέροντος για τον Μαρξ στον καπιταλιστικό κόσμο, αν και όχι ακόμα στα νέα μέλη της ΕΕ που προέρχονται από την Ανατολική Ευρώπη. Προφανώς επιταχύνθηκε από το γεγονός ότι η 150ή επέτειος της έκδοσης του Κομμουνιστικού Μανιφέστου συνέπεσε με μια ιδιαίτερη δραματική διεθνή οικονομική κρίση, στο μέσον μιας περιόδου εξαιρετικά ταχύρρυθμης παγκοσμιοποίησης της αγοράς.
Ο Μαρξ είχε προβλέψει τη φύση της παγκόσμιας οικονομίας των αρχών του 21ου αιώνα, πριν από 150 χρόνια αναλύοντας την «αστική κοινωνία». Δεν εκπλήσσει το γεγονός ότι οι ευφυείς καπιταλιστές, ιδιαίτερα αυτοί του παγκοσμιοποιημένου χρηματιστικού τομέα, εντυπωσιάσθηκαν από τον Μαρξ, στο βαθμό που ήταν αναγκαστικά περισσότερο υποψιασμένοι από τους υπόλοιπους για τη φύση και την αστάθεια της καπιταλιστική οικονομίας, μέσα στην οποία λειτουργούσαν. Η πλειοψηφία των διανοουμένων της Αριστεράς, δεν γνώριζε πλέον τι να κάνει με τον Μαρξ. Είχαν αποθαρρυνθεί από την κατάρρευση του σοσιαλδημοκρατικού σχεδίου στις περισσότερες Βορειοατλαντικές χώρες στη δεκαετία του ’80 και τη μαζική στροφή των εθνικών κυβερνήσεων στην ιδεολογία της ελεύθερης αγοράς, όπως επίσης και από την κατάρρευση των πολιτικών και οικονομικών συστημάτων τα οποία ισχυρίζονταν ότι εμπνέονταν από τον Μαρξ και τον Λένιν. Τα αποκαλούμενα «νέα κοινωνικά κινήματα», όπως ο φεμινισμός, είτε δεν είχαν καμία λογική σύνδεση με τον αντικαπιταλισμό (αν και σαν άτομα τα μέλη τους μπορεί να σχετίζονταν μαζί του) ή αμφισβητούσαν την πίστη στην ατελείωτη πρόοδο του ανθρώπινου ελέγχου πάνω στη φύση, την οποία ασπάζονταν τόσο ο καπιταλισμός όσο και ο παραδοσιακός σοσιαλισμός. Την ίδια στιγμή το προλεταριάτο, πολυδιασπασμένο και μειούμενο αριθμητικά, έπαυε να είναι αξιόπιστο ως ο ιστορικός παράγοντας του Μαρξ για τον κοινωνικό μετασχηματισμό. Πρέπει επίσης να προστεθεί ότι από το 1968 τα πιο σημαντικά ριζοσπαστικά κινήματα προτίμησαν την άμεση δράση η οποία δεν βασίζονταν αναγκαστικά σε θεωρητικές αναλύσεις.
Βέβαια, αυτό δεν σημαίνει ότι ο Μαρξ θα πάψει να θεωρείται σαν ένας μεγάλος και κλασσικός διανοητής, αν και για πολιτικούς λόγους, ιδιαίτερα σε χώρες όπως η Γαλλία και η Ιταλία στις οποίες υπήρχαν κάποτε ισχυρά κομμουνιστικά κόμματα, υπάρχει μια εμπαθής πνευματική επίθεση ενάντια στον Μαρξ και στις μαρξιστικές αναλύσεις, η οποία βρέθηκε στο απόγειό της στις δεκαετίες του ’80 και του ’90. Σήμερα, υπάρχουν σημάδια ότι έχει τελειώσει.
Το αν η μελλοντική πολιτική της Αριστεράς θα επηρεασθεί πάλι από την ανάλυση του Μαρξ, όπως τα παλιά σοσιαλιστικά και κομμουνιστικά κινήματα, θα εξαρτηθεί από το τι συμβαίνει στον παγκόσμιο καπιταλισμό. Αλλά αυτό ισχύει όχι μόνο για τον Μαρξ αλλά και για ολόκληρη την Αριστερά ως συνεκτική πολιτική ιδεολογία και σχέδιο. Αν η επιστροφή στον Μαρξ βασίζεται εν πολλοίς –θα έλεγα, κυρίως– στην παρούσα κρίση της καπιταλιστικής κοινωνίας, η γενική εικόνα είναι θετικότερη σε σχέση με τη δεκαετία του ’90.
Η τρέχουσα παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση, η οποία εύκολα μπορεί να εξελιχθεί σε μια μεγάλη οικονομική ύφεση στις ΗΠΑ, δίνει δραματικό τόνο στην αποτυχία της θεολογίας της ανεξέλεγκτης παγκόσμιας ελεύθερης αγοράς και υποχρεώνει ακόμα και την αμερικανική κυβέρνηση να λάβει μέτρα τα οποία είχαν ξεχασθεί από τη δεκαετία του ’30. Πολιτικές πιέσεις ήδη αποδυναμώνουν την εμπιστοσύνη των νεοφιλελεύθερων κυβερνήσεων στην ανεξέλεγκτη, ατελείωτη και μη ρυθμιζόμενη παγκοσμιοποίηση. Σε ορισμένες περιπτώσεις (π.χ. την Κίνα) οι μεγάλες ανισότητες και αδικίες που προκλήθηκαν από τη συνολική μετάβαση σε μια ελεύθερη οικονομία της αγοράς, δημιουργούν ήδη μεγάλα προβλήματα στην κοινωνική σταθερότητα και εγείρουν αμφιβολίες ακόμα και στα ανώτατα κλιμάκια της κυβέρνησης.
Είναι εμφανές ότι οποιαδήποτε «επιστροφή στον Μαρξ» θα είναι ουσιαστικά μια επιστροφή στην ανάλυση του Μαρξ για τον καπιταλισμό και τη θέση του στην ιστορική εξέλιξη της ανθρωπότητας – περιλαμβάνοντας πάνω από όλα, την ανάλυσή του για τη βασική αστάθεια της καπιταλιστικής ανάπτυξης, η οποία προχωράει μέσα από αυτο-δημιουργούμενες περιοδικές οικονομικές κρίσεις, με πολιτικές και οικονομικές διαστάσεις. Κανένας μαρξιστής δεν θα πίστευε ούτε για μια στιγμή ότι –όπως υποστήριζαν οι νεοφιλελεύθεροι ιδεολόγοι το 1989– ο φιλελεύθερος καπιταλισμός έχει εγκαθιδρυθεί για πάντα, ότι η ιστορία έφθασε στο τέλος της ή ότι κάποιο σύστημα ανθρώπινων σχέσεων μπορεί να είναι τελικό και οριστικό.
_____________
* Αναδημοσίευση απο το www.monthlyreview.gr (5.12.2008)
Το Σημειωματάριο της Πρωτοβουλίας Διαλόγου για ένα Νέο Ουμανισμό (infonewhumanism.blogspot.com) κλείνει αυτές τις μέρες ένα χρόνο παρουσίας. Στις δέκα (10) θεματικές σελίδες του, υπάρχουν ήδη εκατοντάδες αναρτήσεις και σχόλια, που καλύπτουν, στο μέτρο των δυνατοτήτων ενός blogspot, τα βασικά πνευματικά ενδιαφέροντα κάθε σκεπτόμενου πολίτη που έχει αγωνία για την πορεία της χώρας, της Ευρώπης και της Ανθρωπότητας.
Εκατοντάδες, ίσως και χιλιάδες επισκέπτες από την Ελλάδα και από άλλες χώρες μας επισκέφτηκαν και μας ξαναεπισκέφτηκαν. Κάποιοι μάλιστα μας επισκέπτονται σχεδόν καθημερινά. Ευχαριστούμε όσους μας τίμησαν, μας τιμούν και θα μας τιμήσουν στο μέλλον.
Δεκάδες ιστοσελίδες και Bloggers, που έχουν τους ίδιους με μας, ή παραπλήσιους προβληματισμούς, φιλοξένησαν, ή αναδημοσίευσαν κείμενά μας, όπως άλλωστε κάνουμε κι’ εμείς, στα πλαίσια μιάς άτυπης συνεργασίας, που γονιμοποιεί τη σκέψη και προάγει το Διάλογο.
Έχουμε πλήρη συναίσθηση πως η συνειδητή επίσκεψη στις σελίδες του Σημειωματάριου της Πρωτοβουλίας Διαλόγου για ένα Νέο Ουμανισμό δεν είναι εύκολη για κουρασμένους αναγνώστες που επιζητούν εντυπωσιακά, ή ψυχαγωγικά αναγνώσματα, και «χαβαλεδιάρικους διαλόγους» για να ξεχάσουν τη φρικτή καθημερινότητα. ¨Όπως επίσης δεν είναι εύκολη και για ντοπαρισμένους οπαδούς που έχουν εξουσιοδοτήσει τους αρχηγούς των ομάδων στις οποίες ανήκουν, ή των κομμάτων που ψηφίζουν, να σκέπτονται γι’ αυτούς.
Κάποιοι καλοπροαίρετοι επισκέπτες και φίλοι μας προτείνουν να «ελαφρύνουμε» λίγο το Λόγο μας, «να μην είμαστε τόσο απόλυτοι», «να μην τα βάζουμε με όλους», «να βάλουμε λίγο νερό στο κρασί μας», για να αυξήσουμε την επισκεψιμότητα. Βέβαια η επισκεψιμότητα μας ενδιαφέρει, αλλά περισσότερο μας ενδιαφέρει ο συγκεκριμένος Διάλογος για τις αιτίες και τους υπεύθυνους της βαρβαρότητας που ζούμε και για τους όρους που θα οδηγήσουν την ανθρωπότητα σε ένα καλύτερο κόσμο. Μας ενδιαφέρει δηλαδή να συμπεριφερόμαστε ως ελεύθερα σκεπτόμενοι και αυτενεργοί πολίτες και όχι ως οπαδοί και καταναλωτές υλικών και πνευματικών σκουπιδιών. Μας ενδιαφέρει να σκεπτόμαστε με όρους μιας ελευθερίας του μέλλοντος και όχι με όρους μιας υποταγής του παρελθόντος. Με άλλα λόγια μας ενδιαφέρει η αναζήτηση ολόκληρης της αλήθειας, αφού οι μισές αλήθειες είναι πιο επικίνδυνες κι’ απ’ το ψέμα, γιατί κομματιάζουν το Είναι μας και κατασπαράζουν την ανθρωπότητα. Γι’ αυτό:
Θέση μας (1) είναι πως ο καπιταλισμός χρεοκόπησε οριστικά και, ως ιστορικά τυμπανιαίο πτώμα, αποτελεί απειλή για την Ανθρωπότητα και τον πολιτισμό της και γι’ αυτό πρέπει να ανατραπεί, πράγμα που δεν μπορούμε να το περιμένουμε από τη σοσιαλδημοκρατία ή το τριτοτεταρτοδιεθνιστικό μοντέλο, γιατί απλούστατα όλα αυτά αποτελούν εκδοχές του καπιταλισμού. .
Θέση μας (2) είναι πως ο καπιταλισμός δεν είναι η μοίρα της ανθρωπότητας και γι’ αυτό πρέπει να ρίξουμε τους προβολείς των αναζητήσεών μας πέρα από αυτά τα οδοφράγματα του καπιταλισμού για την παρεμπόδιση της προόδου και να χαρτογραφήσουμε ένα νέο απελευθερωτικό όραμα, που θα οδηγήσει τις δυνάμεις της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού σε σύγκρουση με τις δυνάμεις του ιμπεριαλισμού και της καπιταλιστικής παγκοσμιοποίησης, με στόχο τη δημιουργία ενός καλύτερου, δηλαδή ενός ανθρωπινότερου, χωρίς εκμετάλλευση, φτώχια, Φόβο και πολέμους κόσμου.
Θέση μας (3) είναι πως αυτό το όραμα πρέπει να είναι απαλλαγμένο από σκοταδιστικούς και εξουσιαστικούς μύθους, πρέπει να τιμά τη ζωή, τον Άνθρωπο και τη Φύση και για να είναι αντάξιο της σημερινής πραγματικότητας, των σημερινών πνευματικών-επιστημονικών-τεχνολογικών δυνατοτήτων και των σημερινών αναγκών δεν μπορεί παρά να στηρίζεται στη συνειδητή σκέψη, στη συνειδητή επιλογή, στη συνειδητή συμμετοχή, στη συνειδητή δράση, στη συνειδητή-δημιουργική-απελευθερωτική και πανανθρώπινη συνεργασία, δηλαδή στην Άμεση Συμβουλιακή Δημοκρατία και στον Ουμανιστικό Σοσιαλισμό, που θα ξεδιπλώνουν σταδιακά και δημιουργικά τη Νέα Ελευθερία του Ανθρώπου και τον Οικουμενικό Ουμανιστικό Πολιτισμό.
Έτσι αντιλαμβανόμαστε τη δική μας συμμετοχή στην αγωνία και στους αγώνες της Ανθρωπότητας, γι’ αυτό: «Προωθούμε το Διάλογο: Λέμε Παρών».
Αθήνα 21 Νοέμβρη 2008 Για την Πρωτοβουλία Διαλόγου για ένα Νέο Ουμανισμό Δρ Κώστας Λάμπος
Θέσεις της Πρωτοβουλίας Διαλόγου για ένα Νέο Ουμανισμό
Κώστας Λάμπος Prodial21@gmail.com
1. Η κρίση ως έννοια
Η ιστορία διδάσκει πως η κρίση στη φύση, στη ζωή, στην κοινωνία είναι μια κατάσταση που σηματοδοτεί το τέλος μιάς συνθήκης και την απαρχή μιάς άλλης νέας συνθήκης, η οποία περιέχει καινούργια δυναμικά στοιχεία που διαμορφώνουν και κατά συνέπεια προσδιορίζουν το πρόσημο της νέας συνθήκης.
Με αυτή την έννοια μπορούμε να διακρίνουμε τις κρίσεις σε κρίσεις ακμής που οδηγούν , σε μια ανώτερη ποιότητα, δηλαδή στην πρόοδο και σε κρίσεις παρακμής, κρίσεις εκφυλισμού, κρίσεις θανάτου, που συνειδητά εμποδίζουν την πρόοδο για να βάλουν «τέλος στην ιστορία».
Κάθε πρόοδος, όπως και κάθε πισωγύρισμα της ανθρωπότητας συνοδεύτηκε από μια μεγάλη κρίση, κρίση οικονομική, κρίση κοινωνική, κρίση θεσμών, κρίση αξιών, κρίση ακμής ή κρίση παρακμής, ανάλογα με το αποτέλεσμα και το πρόσημο της νέας ισορροπίας, το οποίο διαμορφώθηκε στο πεδίο της σύγκρουσης των θετικών και των αρνητικών κοινωνικών φορτίων, των προοδευτικών και των αντιδραστικών δυνάμεων.
2. Η φύση της σημερινής «χρηματοπιστωτικής» κρίσης
Η οικονομία, ως διαδικασία παραγωγής αξιών χρήσης, ή ως διαδικασία παραγωγής ανταλλακτικών αξιών και κοινωνικού πλούτου και κύρια ως διαδικασία κατανομής αυτού του πλούτου, αποτέλεσε, στην ιστορική διαδρομή της ανθρωπότητας, το κατεξοχήν πεδίο σύγκρουσης των κοινωνικών δυνάμεων, μεταξύ των παραγωγών από τη μια μεριά και των διαχειριστών-σφετεριστών του πλούτου από την άλλη, για τη δικαιότερη κατανομή του οι πρώτοι και για την ακόμα πιο άδικη κατανομή του οι δεύτεροι.
Ανάλογα με τη συγκυρία που κάθε φορά διαμορφώνει η αναρχία της κοινωνικά ανεξέλεγκτης οικονομικής παραγωγής, σε συνθήκες καπιταλισμού, οι κρίσεις, που η μια διαδέχεται την άλλη, αποκτούν ειδικά χαρακτηριστικά και εμφανίζονται ως κρίση υπερπαραγωγής, κρίση πληθωρισμού, κρίση στασιμότητας, κρίση στασιμοπληθωρισμού, κρίση ενεργειακή, κρίση διατροφική, κρίση ρευστότητας, κρίση πιστωτική, κρίση χρηματοπιστωτική και …δεν συμμαζεύεται.
Αυτή η πραγματικότητα δεν επιτρέπει να κατανοήσουμε και πολύ περισσότερο να προσπαθούμε να αντιμετωπίσουμε την εκάστοτε κρίση σαν ένα ανεξάρτητο γεγονός που έρχεται τυχαία και από το πουθενά. Αντίθετα η κάθε κρίση αποτελεί καρπό της σειράς των προηγούμενων κρίσεων και ταυτόχρονα το σπόρο των επόμενων κρίσεων. Σε τελική ανάλυση η εκάστοτε επιμέρους κρίση δεν είναι παρά έκφραση της χαοτικής φύσης, του ανορθολογισμού, δηλαδή της παθογένειας του συστήματος και συνεπώς στην ουσία της είναι μια συστημική κρίση.
Η σημερινή, η λεγόμενη χρηματοπιστωτική κρίση, αποτελεί, ως λειτουργική ανωμαλία που προκαλείται από την χαοτική φύση του καπιταλισμού, τυπική έκφραση της συνολικής κρίσης του νεοφιλελεύθερα παγκοσμιοποιημένου καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής. Η φιλολογία που αναπτύσσεται γύρω από τη φύση της συγκεκριμένης κρίσης είναι συγκεχυμένη. Από τη μια μεριά βρίσκονται οι απόψεις εκείνες που τη θεωρούν σύμπτωμα ανεξάρτητο από τη φύση του καπιταλισμού, τη θεωρούν ειδική λειτουργική ανωμαλία του «χρηματοπιστωτικού συστήματος» και όχι δομική ανωμαλία του καπιταλισμού, η οποία υποτίθεται ότι σχετίζεται με τις κακές προβλέψεις, με την κακή διαχείριση ή, με την απληστία των goldenboys και των μεγαλοεπιχειρηματιών. Αυτή η άποψη πλάθεται και αναπαράγεται από την αστική διανόηση στα πλαίσια του επαγγελματικού της ρόλου στην υπηρεσία του υποτίθεται «αιώνιου καπιταλισμού». Έτσι αθωώνεται το σύστημα με την υπόσχεση πως θα γίνει καλύτερο, μέχρι να διαπράξει το επόμενο , συνήθως, φρικτότερο έγκλημά του σε βάρος της κοινωνίας, της φύσης, της ανθρωπότητας και του πολιτισμού.
Η άλλη αντίληψη αντιμετωπίζει τις κρίσεις σαν μια φυσική εκφυλιστική διαδικασία του καπιταλισμού , η οποία αργά ή γρήγορα θα τον οδηγήσει στην κατάρρευση. Η πραγματικότητα βέβαια είναι ότι οι κρίσεις του καπιταλισμού κατά τον 20ο αιώνα, όπως και τρέχουσακρίση ήταν και είναι κρίσεις παρακμής με την έννοια πως εκφράζουν την ανικανότητα του καπιταλισμού να οδηγήσει την εξέλιξη της ανθρωπότητας σε διευρυμένη-οικουμενική ευημερία, δικαιοσύνη και ελευθερία, όπως άλλωστε υποσχέθηκε, όταν οι Λαοί πάλευαν να απαλλαγούν από το σκοταδιστικό μεσαίωνα και τη βάρβαρη φεουδαρχία.
Αυτό όμως δεν σημαίνει πως η παρακμή του καπιταλισμού οδηγεί αυτόματα και στην κατάρρευσή του. Αντίθετα ο καπιταλισμός της παρακμής γίνεται ακόμα πιο επικίνδυνος και πιο επιθετικός απέναντι στη φύση, απέναντι στην Εργασία, τη Γνώση, τον Πολιτισμό, απέναντι στην ανθρωπότητα και στην ίδια τη ζωή, με αποτέλεσμα να οργανώνει τις καταστροφικές κρίσεις του με τρόπο ώστε να γεφυρώνει βέβαια τις εσωτερικές του αντιφάσεις-αντιθέσεις με τη στρατηγική της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης, προϋπόθεση απαραίτητη για να εξουδετερώνει τη δυσαρέσκεια των εργαζόμενων και να ακυρώνει κάθε προοπτική κοινωνικής ανατροπής του.
Έτσι η νεοφιλελεύθερη καπιταλιστική παγκοσμιοποίηση, ως τακτική του αμερικανισμού, δηλαδή του πολύ μεγάλου κεφαλαίου, του ηγεμονικού κεφάλαιου καλείται να υπηρετήσει το βασικό στρατηγικό στόχο του που είναι η εσωτερική αναδιάρθρωσή του στην κατεύθυνση της ακόμα μεγαλύτερης συσσώρευσης και της ακόμα μεγαλύτερης συγκεντροποίησης του πλούτου, πράγμα που αναπόφευκτα σημαίνει ακόμα μεγαλύτερη συγκεντροποίηση της εξουσίας του πάνω στην ανθρωπότητα.
Βέβαια η εντατικοποίηση της διαδικασίας της καπιταλιστικής συγκεντροποίησης σήμαινε πάντα και συνεχίζει να σημαίνει χρεοκοπία, αγορά ή συγχώνευση εκατοντάδων χιλιάδων επιχειρήσεων και κατά συνέπεια σημαίνει την προλεταριοποίηση, δηλαδή το θάνατο εκατοντάδων χιλιάδων καπιταλιστών, ως καπιταλιστών, σύμφωνα με τη βασική αρχή του καπιταλιστικού ανταγωνισμού «ο θάνατός σου, η ζωή μ ου».
Συνέπεια αυτού του ενδοταξικού εμφύλιου πολέμου μεταξύ των μεμονωμένων μικρών και μεγάλων καπιταλιστών αλλά και κύρια μεταξύ των καπιταλιστικών χωρών που διεκδικούν την παγκόσμια ηγεμονία, όπως οι Ενωμένες Πολιτείες της Αμερικής, η Ευρωπαϊκή Ένωση, η Ρωσία και η Κίνα, είναι η συγκέντρωση του «ελέγχου της αγοράς», δηλαδή του πλούτου σε όλο και λιγότερα χέρια με άμεσο αποτέλεσμα την ακόμα μεγαλύτερη αποξένωση της κοινωνίας-ανθρωπότητας από τον πλούτο της, πράγμα που αποτυπώνεται στην καθημερινή διεύρυνση της παγκόσμιας εξαθλίωσης, αλλά και, στη μετατόπιση του κέντρου βάρους της οικονομικής δραστηριότητας από τους τομείς παραγωγής αγαθών για κοινωνική ευημερία στους τομείς της εξουσίας, της ασφάλειας και του πολέμου, για λογαριασμό της παγκόσμιας ηγεμονίας.
Σημαίνει ακόμα πως δεκάδες χώρες θα χρεοκοπήσουν, ή θα αναγκαστούν για να αποφύγουν τη χρεοκοπία να καταφύγουν στην αναζήτηση προστασίας και στο δανεισμό από τους ισχυρούς και να τεθούν υπό τον έλεγχο του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και της Παγκόσμιας Τράπεζας, πράγμα που αναγκαστικά οδηγεί στην εκχώρηση και στην απώλεια της εθνικής ανεξαρτησίας τους.
Σημαίνει επίσης ότι πρόκειται για ένα σκληρό οικονομικό πόλεμο που σκοπό έχει την κατάκτηση, τη διατήρηση, ή και την επανάκτηση σφαιρών επιρροής, μια διαδικασία που μπορεί να οδηγήσει ακόμα και στην αναδιάταξη του συσχετισμού δύναμης μεταξύ των διεκδικητών της παγκόσμιας ηγεμονίας.
Τέλος, αυτή η νέα βίαιη συγκεντροποίηση του παγκόσμιου πλούτου, που δεν είναι τόσο αποτέλεσμα κακών οικονομικών μέτρων, αλλά αποτέλεσμα στρατηγικής πολιτικής επιλογής του Κεφάλαιου, σημαίνει παραπέρα διεύρυνση της φτώχειας και της εξαθλίωσης των εργαζόμενων, υποχώρηση μέχρι εξαφάνισης του κράτους πρόνοιας, σημαίνει την πλήρη απορρύθμιση των εργασιακών σχέσεων, την ελαχιστοποίηση της αμοιβής της εργασίας, τη διόγκωση της ανεργίας, τον παραπέρα περιορισμό των ελευθεριών και φυσικά σημαίνει περαιτέρω συρρίκνωση της ήδη χλωμής αντιπροσωπευτικής αστικής Δημοκρατίας με προοπτική ένα απόλυτο παγκοσμιοποιημένο φασισμό, την απόλυτη βαρβαρότητα.
3. Κατάρρευση ή ανατροπή;
Από όσα προηγήθηκαν, κατά την άποψη της Πρωτοβουλίας Διαλόγου για ένα Νέο Ουμανισμό, (www.infonewhumanism.blogspot.com), καταλήγουμε στα παρακάτω συμπεράσματα:
1. Είναι προφανές πως ο μανιακός καπιταλισμός αποτρελάθηκε και προσπαθεί να κρατηθεί στη ζωή με φάρμακο τις όλο και συχνότερες, όλο και μεγαλύτερες καταστροφικές κρίσεις.
2. Όσο και στο βαθμό που η ανθρωπότητα ΔΕΝ είναι αποφασισμένη να οργανώσει τη ζωή της και το μέλλον της με διαφορετικό τρόπο, τόσο ο καπιταλισμός θα κυριαρχεί, θα καταστρέφει, θα εξαθλιώνει και θα ανανεώνει την κυριαρχία του μέσα από ελεγχόμενες ή μη ελεγχόμενες κρίσεις δομικής και λειτουργικής αναδιάρθρωσης και ανασυγκρότησής του.
3. Βέβαια στο να μην ξέρει, να μην θέλει και να μην μπορεί η ανθρωπότητα να ανατρέψει τον καπιταλισμό για να οργανώσει τη ζωή και το μέλλον της με διαφορετικό τρόπο, συμβάλλει και η θεωρία «σοβαρών» οικονομολόγων και πολλών οικονομολογούντων, που την παπαγαλίζουν όλου του κόσμου οι πολιτικάντηδες, περί κρίσης στη σφαίρα της «μη-πραγματικής οικονομίας», η οποία, όπως προβλέπουν, δεν θα αγγίξει την «πραγματική οικονομία», αλλά κι αν την αγγίξει θα ξεπεραστεί αργά ή γρήγορα ως ελαφρά ύφεση, οπότε θα ξανάρθουν πάλι καλές καπιταλιστικές μέρες και για να συμβεί αυτό θα πρέπει η ανθρωπότητα να δεχθεί τα σχέδια Πόλσον, Μπράουν,…, ακόμα και του Αλογοσκούφη, για να «ταΐσουν» με τρισεκατομμύρια φόρους τις αχόρταγες τράπεζες
4. Και βέβαια όλοι αυτοί οι «θεωρητικοί» δεν έχουν αντιληφθεί πως το 100% των χωρών του Τρίτου Κόσμου, δηλαδή περίπου το 90% των χωρών του πλανήτη και το 95% του παγκόσμιου πληθυσμού λειτουργούν και ζουν μόνιμα σε καθεστώς ύφεσης, γιατί ο ύστερος μητροπολιτικός-ηγεμονικός καπιταλισμός δεν μπορεί πιά να λειτουργήσει σε συνθήκες, οι οποίες αμφισβητούν τις δομές της ανισόμερης ανάπτυξης και της άνισης ανταλλαγής, δομές που διευκολύνουν τη λεηλασία του πλανήτη από το ηγεμονικό κεφάλαιο.
5. Πρόκειται φυσικά για απολογητικές θεωρίες όπου το τραγικό ταυτίζεται με το γελοίο, κι’ αυτό γιατί δεν υπάρχουν δυό οικονομίες, η μη-πραγματική και η πραγματική οικονομία, αλλά μόνο μία. Υπάρχει μόνο μια οικονομία, η χαοτική-ανορθολογική-σπάταλη-αντικοινωνική καπιταλιστική οικονομία της ανισότητας και συνεπώς της ανελευθερίας, του πλούτου και συνεπώς της φτώχειας και της δυστυχίας, των κρίσεων και συνεπώς των πολέμων, της παρακμής και συνεπώς της βαρβαρότητας.
6. Το τραγικό είναι πως κάποιοι «θεωρητικοί», αλλά και κάποια «αριστερά» κόμματα τριτοτεταρτοδιεθνιστικής κοπής, ξεχασμένα από την ίδια την ιστορία τους που θεωρούν πως οι κρίσεις του καπιταλισμού, που οδηγούν όλο και περισσότερους ανθρώπους στην εξαθλίωση, ουσιαστικά οδηγούν τους εργαζόμενους στη σοσιαλιστική επανάσταση, παρά την αντίθετη ιστορική εμπειρία, σύμφωνα με την οποία η εξαθλίωση των εργαζόμενων δεν οδηγεί αριστερά στη σοσιαλιστική επανάσταση, αλλά δεξιά σε κάποιου είδους κρατισμό, σε κάποιο φασισμό, σε κάποια εξαθλιωμένη εθνικοσοσιαλιστική αντεπανάσταση.
7. Το ίδιο τραγική είναι και η αντίληψη των σοσιαλδημοκρατών, παλιών, εκσυγχρονιστών και «νέων», που θριαμβολογούν γιατί νομίζουν πως η κρίση του νεοφιλελευθερισμού τους καλεί να κυβερνήσουν ή να ξανακυβερνήσουν και να εφαρμόσουν τις συνταγές του J.M.Keynesγια τη, για μια ακόμα φορά, σωτηρία του καπιταλισμού.
8. Γι’ αυτό εκτιμούμε πως η ανθρωπότητα,
·α. δεν φτάνει να αρνείται τις απόψεις των «ουδέτερων» θεωρητικών των κρίσεων του καπιταλισμού που αδυνατούν ή αρνούνται να συνδέσουν τις καταστροφικές κρίσεις με την ίδια τη χαοτική φύση του καπιταλισμού,
·β. δεν φτάνει να αρνείται τις απόψεις των νεοφιλελεύθερων που θεοποιούν το κέρδος και δαιμονοποιούν τον άνθρωπο,
·γ. δεν φτάνει να αρνείται τις απόψεις των δογματικών που αρνούνται την ιστορική πραγματικότητα, η οποία απόσυρε το πρότυπό τους, δεν κατανοούν τη σύγχρονη πραγματικότητα και συνεπώς αγνοούν το χαρακτήρα της σύγχρονης επανάστασης, σπέρνουν σύγχυση στην κοινωνία και σε τελική ανάλυση λειτουργούν, κάποιες φορές μάλιστα συνειδητά, ως δεκανίκι του κεφάλαιου.
9. Η ανθρωπότητα πρέπει να αποφασίσει να αρνηθεί συνολικά και να ανατρέψει ριζικά τον καπιταλισμό των κρίσεων και της παρακμής, σε κάθε πιθανή και απίθανη εκδοχή του, για να μην μπορεί καμιά ψευδεπίγραφη «κομμουνιστική», ή «σοσιαλιστική» πρωτοπορία, να πουλάει τον κρατικό καπιταλισμό και τον εθνικιστικό ηγεμονισμό της για σοσιαλισμό κι’ όταν η κοινωνία απαιτεί περισσότερο σοσιαλισμό αυτή να αυτομολάει στον καπιταλισμό της «ελεύθερης αγοράς», όπως έγινε με την ΕΣΣΔ, την Κίνα και τους λοιπούς συγγενείς και στη συνέχεια να μοιρολογούν τάχα, για το «θάνατο του σοσιαλισμού», ενώ γνωρίζουν .πολύ καλά πως το μόνο που πέθανε είναι «ο εμποράκος του σοσιαλισμού».
10. Αυτό σημαίνει πως η ανθρωπότητα πρέπει να συνειδητοποιήσει πως ο καπιταλισμός δεν καταρρέει, αλλά ανατρέπεται και γι’ αυτό δεν πρέπει να μετράει τις πληγές της με τις καταστροφικές καπιταλιστικές κρίσεις, με την ελπίδα πως κάποτε θα καταρρεύσει από μόνος του ο καπιταλισμός, γιατί το πιθανότερο είναι να καταρρεύσει η ανθρωπότητα και η ζωή πριν, ή στην καλύτερη περίπτωση (καλύτερη για ποιόν αλήθεια;) μαζί με τον καπιταλισμό.
11. Σημαίνει τέλος, πως η ανθρωπότητα γνωρίζει ότι η ανατροπή του πανούργου καπιταλισμού δεν είναι εύκολη και δεν θα είναι μια ανώδυνη υπόθεση και γι’ αυτό ακριβώς η ανατροπή του καπιταλισμού προϋποθέτει την αφύπνιση και τη συνειδητή δράση όλων των δυνάμεων της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού σε τοπικό, σε εθνικό, σε περιφερειακό και σε οικουμενικό επίπεδο, σημαίνει δηλαδή ένα Νέο Διαφωτισμό, που θα σφυρηλατήσει το όραμα και θα δέσει τη γνώση για το άνοιγμα του δρόμου για ένα Νέο Οικουμενικό Ουμανιστικό Πολιτισμό.
12. Η ανθρωπότητα γνωρίζει πολύ καλά πως από όλα τα προκαπιταλιστικά συστήματα δεν απαλλάχτηκε επειδή αυτά κατάρρευσαν, αλλά επειδή η ίδια με τους αγώνες της τα ανάτρεψε. Με τον καπιταλισμό η ανθρωπότητα έχει εμπειρίες 3-4 αιώνων που συνοψίζονται στους αιματηρούς κατακτητικούς πολέμους και τις γενοκτονίες της αποικιοκρατίας, του ιμπεριαλισμού.
13. Η ανθρωπότητα έχει στις μέρες μας και την εμπειρία της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης του καπιταλισμού, με αιχμή τον αμερικανισμό, που οδηγεί ολοταχώς στην καπιταλιστική βαρβαρότητα και δεν έχει πιά πολύ χρόνο, αν δεν είναι ήδη πολύ αργά, να αποφασίσει και να οργανώσει τον αγώνα της για την ριζική ανατροπή κάθε πιθανής και απίθανης εκδοχής του καπιταλισμού, στο όνομα της σωτηρίας της ζωής, του πολιτισμού και του Ανθρώπου, στο όνομα ενός καλύτερου κόσμου.
14. Και αυτό το ζήτημα δεν μπορούν να το λύσουν οι άπληστοι επιχειρηματίες, οι δοτές κυβερνήσεις, οι επαγγελματίες πολιτικάντηδες και οι μοντελοκατασκευαστές οικονομέτρες, γιατί αυτό είναι ένα καθαρό, κορυφαίο, κρίσιμο, ζωτικό πολιτικό ζήτημα συστημικής υφής το οποίο μπορεί να το λύσει με τις ανατρεπτικές πολιτικές επιλογές της μόνο η συνειδητή και πολιτικά αυτενεργή κοινωνία, η «κοινωνικοποιημένη ανθρωπότητα».
Τα τελευταία χρόνια γίνεται πολύς
λόγος για ένα κάποιο τέλος. Για το «τέλος της ιστορίας» [1]
ο ένας, για το «τέλος της εργασίας» ο άλλος και για το «τέλος του
κόσμου» όλα τα εξουσιαστικά και σκοταδιστικά ιερατεία μαζί, σερβιρισμένο είτε
ως εσχατολογικές προφητείες κάποιων αγυρτών είτε ως χολλυγουντιανές «δημιουργίες»
κάποιων «μελλοντολόγων».
Με δεδομένο πως η εργασία –από τη
μορφή της τροφοσυλλεκτικής δραστηριότητας μέχρι τη μορφή της κλασικής μουσικής
δημιουργίας και της επιστημονικής έρευνας στο πεδίο της αστροφυσικής και της
μοριακής βιολογίας– αποτέλεσε και αποτελεί το βασικό συστατικό στοιχείο της
οργανωμένης κοινωνικής συμβίωσης, αλλά ταυτόχρονα και τη μοναδική δύναμη
ανάπτυξης και συνεπώς και το μέτρο κάθε πολιτισμού, λογικό είναι να διερωτάται
κανείς αν το «τέλος της ιστορίας» ή το «τέλος της εργασίας»[2]
σημαίνει και το τέλος της οργανωμένης κοινωνικής συμβίωσης, ή ακόμα και το
τέλος του πολιτισμού και άρα και το τέλος της ιστορίας.
Ψάχνοντας όμως τις σχετικές
«θεωρίες», διαπιστώνουμε πως ο Φουκουγιάμα θεωρεί πως «Η φιλελεύθερη
δημοκρατία αποτελεί το ακροτελεύτιο σημείο της ιδεολογικής εξέλιξης της
ανθρωπότητας και την τελική μορφή της ανθρώπινης διακυβέρνησης, έτσι ώστε να
συνιστά το τέλος της ιστορίας» [3].
Σε απλά ελληνικά, ο Φουκουγιάμα υποστηρίζει πως η πολιτική έκφραση του μανιακού
καπιταλισμού [4],
η «φιλελεύθερη δημοκρατία», αποτελεί την τελική, δηλαδή την ανώτερη μορφή
ανθρώπινης διακυβέρνησης, πράγμα που για τον Φουκουγιάμα σημαίνει πως ο
ανθρώπινος πολιτισμός έφτασε στο τέλος της εξέλιξής του, οπότε έφτασε και το
τέλος της ιστορίας. Αυτή η θεωρία, στην οποία τα αφεντικά του Φουκουγιάμα
έδωσαν τεράστια δημοσιότητα, δεν είναι μόνο αφελής και αντεπιστημονική, αλλά
καταντάει ένα χυδαίο ιδεολογικό κατασκεύασμα ενός απολογητή του νεοφιλελεύθερου
παγκοσμιοποιημένου, βάρβαρου και καταστροφικού καπιταλισμού, που υπαινίσσεται
πως μετά τον καπιταλισμό, το χάος. Το γεγονός πως ο ίδιος ο Φουκουγιάμα, μετά
από θύελλα αρνητικών κριτικών που δέχτηκε, προσπάθησε να ανασκευάσει τα περί
του «τέλους της ιστορίας» [5],
χωρίς να διαφοροποιηθεί από τις βασικές παραδοχές του, δεν αλλάζει τον
αντεπιστημονικό και βαθύτατα αντιδραστικό χαρακτήρα του ιδεολογήματός του.
Η θεωρία του Τζέρεμυ Ρίφκιν για
το «τέλος της εργασίας» εδράζεται στο γεγονός πως η επιστημονικοτεχνική
επανάσταση οδήγησε την εξέλιξη στο επίπεδο «της μαζικής αντικατάστασης των
εργαζομένων από τις μηχανές, πράγμα που θα υποχρεώσει όλα τα έθνη να
επανεξετάσουν το ρόλο των ανθρώπων στην κοινωνική διαδικασία... οι υπερεθνικές
επιχειρήσεις ανακοινώνουν ότι τα κέρδη τους παρουσιάζουν μια σταθερή άνοδο, ενώ
ταυτόχρονα οι ίδιες εταιρείες αναγγέλλουν μαζικές απολύσεις... Μπαίνουμε σε μια
νέα φάση της παγκόσμιας ιστορίας, όπου θα χρειάζονται ολοένα και λιγότεροι
εργαζόμενοι, ... το τέλος της εργασίας..., τεχνολογικές καινοτομίες και
δυνάμεις της αγοράς μας ωθούν στο κατώφλι ενός κόσμου χωρίς, σχεδόν, καθόλου
εργατικά χέρια» [6].
Το λάθος του Ρίφκιν βρίσκεται
στην ταύτιση της εργασίας με τα «εργατικά χέρια», δηλαδή με τη ζωντανή
μορφή της εργασίας, κι αυτό γιατί παραγνωρίζει το γεγονός πως ο εργαζόμενος
άνθρωπος –η «ζωντανή εργασία»– στην ιστορική του διαδρομή δημιουργεί
για τη βελτίωση και τον πολλαπλασιασμό της παραγωγικής του δραστηριότητας
εργαλεία, μηχανές και συστήματα αυτοματισμού, τα γνωστά και ως «μέσα
παραγωγής» (Produktionsmittel). Ο Μαρξ ονόμασε τα μέσα
παραγωγής, σε αντιδιαστολή με τη ζωντανή εργασία (lebendige Arbeit) [7],
«εξαντικειμενοποιημένη εργασία» (vergegenständliche Arbeit) [8],
δηλαδή εργασία η οποία, από δεξιότητα που ενσωματώνεται σε διάφορα υλικά,
γίνεται αντικείμενο που σε κάποιο βαθμό υποκαθιστά τη ζωντανή εργασία – γι’
αυτό τα ονομάζει και «νεκρή εργασία» (tote Arbeit) [9].
Στην πραγματικότητα, υπό αυτήν
την έννοια η συνολικά διαθέσιμη εργασία, δηλαδή η «συνολική παραγωγική
ικανότητα» (Produktivkräfte) [10],
σε μια κοινωνία και στην πιο απλουστευμένη της μορφή είναι το άθροισμα της
συνολικής ποσότητας της ζωντανής –υποκειμενικής– εργασίας και της συνολικής
ποσότητας των μέσων παραγωγής – της νεκρής-εξαντικειμενοποιημένης ιστορικής
εργασίας.
Στη διαδρομή της ανθρωπότητας
έλαβε χώρα η βίαιη διάσπαση της μιας μορφής εργασίας από την άλλη, πράγμα που
οδήγησε στη βίαιη διάσπαση της κοινωνίας και συνολικά της ανθρωπότητας σε δύο
κύριες τάξεις: στην τάξη των φορέων της ζωντανής εργασίας και στην τάξη των
σφετεριστών της ιστορικής εργασίας. Πάνω σε αυτή τη διάσπαση οργανώνεται μέχρι
σήμερα, αν και σε διαφορετικές κατά ιστορική περίοδο μορφές, η συνολική
παραγωγική δραστηριότητα κάθε κοινωνίας. Η ιστορία του ανθρώπινου πολιτισμού
κινήθηκε βασικά πάνω στη δυναμική αυτής της σχέσης μεταξύ ζωντανής και
ιστορικής μορφής της εργασίας, στο πεδίο της συνολικής οικονομικής δραστηριότητας
κάθε κοινωνίας.
Αυτές οι σχέσεις, γνωστές ως «μορφές
παραγωγής» (Produktionsformen), ή και «σχέσεις παραγωγής»
(Produktionsverhältnisse)[11], διαμορφώνουν τον εκάστοτε «κυρίαρχο σκληρό πυρήνα
της εξουσίας» στα πλαίσια της εκάστοτε συγκεκριμένης κοινωνίας, ο οποίος
διαμορφώνει σύμφωνα με τα ιδιαίτερα συμφέροντά του αυτό που αποκαλούμε
«κοινωνικοοικονομικό σύστημα». Μια από τις διάφορες σχέσεις παραγωγής που
εμφανίστηκαν στην ιστορική διαδρομή της ανθρωπότητας, και συγκεκριμένα αυτή που
μετέτρεψε βίαια την ιστορική μορφή της εργασίας σε κεφάλαιο, ως «αποτέλεσμα
του δικαιώματος των οργανωτών της παραγωγής (der Kommandeuren der
Produktion) να ιδιοποιούνται και να εξουσιάζουν τα προϊόντα της εργασίας»[12],
είναι οι «κεφαλαιοκρατικές σχέσεις παραγωγής» [13].
Από μια γενική θεώρηση, έχουμε να
κάνουμε με μια ασταμάτητη και βασανιστική προσπάθεια των φορέων της ζωντανής
εργασίας, των εργαζόμενων ανθρώπων δηλαδή, να δημιουργούν όλο και περισσότερα,
όλο και καλύτερα «μέσα παραγωγής» –ιστορική εργασία– για να μπορούν να
ικανοποιούν όλες τις ατομικές και κοινωνικές ανάγκες τους με λιγότερη
προσπάθεια, για περισσότερη ελευθερία, ευημερία και ευτυχία. Μια διαδικασία
όπου «η ποσότητα της αξιοποιούμενης ζωντανής εργασίας (θα)
μειούται σταθερά σε σχέση με την ποσότητα της, από αυτήν την ίδια
δημιουργηθείσας, εξαντικειμενοποιημένης εργασίας» [14],
ώστε η ανθρωπότητα να περάσει κάποτε «από το βασίλειο της αναγκαιότητας στο
βασίλειο της ελευθερίας», για να θυμηθούμε και πάλι χωρίς φόβο και κόμπλεξ
τον πάντα επίκαιρο Κάρολο Μαρξ.
Δυστυχώς, με τη διάσπαση της
ιστορικής μορφής της εργασίας και την αποξένωσή της από τους δημιουργούς της,
τους φορείς της ζωντανής εργασίας, η ιστορική μορφή της εργασίας στα χέρια των
σφετεριστών της αναγκάζεται να απωθεί τους δημιουργούς της στο περιθώριο της
οικονομίας και της κοινωνίας. Με αυτή τη διαδικασία της συνεχώς διευρυνόμενης
υποκατάστασης της ζωντανής από την ιστορική εργασία φτάσαμε στην εποχή μας,
όπου η ζωντανή εργασία, το παραδοσιακό προλεταριάτο, εκτοπίζεται ως πλεονάζουσα
εργατική δύναμη από την παραγωγική διαδικασία, και ως «πλεονάζουσα κοινωνία»
από την ιστορική εργασία, δηλαδή από τις «μηχανές που αποτελούν το νέο
προλεταριάτο» [15].
Είναι φανερό πως σε αυτόν τον
παραλογισμό της «προλεταριοποίησης» της επιστήμης, της τεχνολογίας και του
πολιτισμού –που κάνει περιττή την εργαζόμενη ανθρωπότητα για τη μεγιστοποίηση
των κερδών μιας χούφτας «υπερεθνικών εταιριών», και παράλληλα κάνει «αναγκαία»
τη δικτατορία του κεφαλαίου πάνω στην εργασία, δηλαδή πάνω στην εργαζόμενη
ανθρωπότητα– φτάσαμε με την πολύμορφη βίαιη δράση του βάρβαρου και
καταστροφικού μανιακού καπιταλισμού, που εξαπάτησε την ανθρωπότητα, γιατί της
υποσχέθηκε «Ελευθερία, Ισότητα, Αδελφότητα» και την καταδίκασε σε Δουλεία,
Ανισότητα και Εχθρότητα.
Φανερό είναι επίσης πως η άρση
της κοινωνικής διάσπασης της εργασίας και η αποκατάσταση της ενότητας και της
αυτονομίας της προϋποθέτει την κατάργηση κάθε μορφής ιδιοκτησίας πάνω στα μέσα
παραγωγής (δηλαδή την κατάργηση του κεφαλαίου όχι ως πράγματος, αντικειμένου,
χρήματος ή μηχανημάτων κ.λπ., αλλά «ως κοινωνικής σχέσης, ως ιστορικού
τρόπου παραγωγής») [16]
και την κοινωνικοποίησή τους, με την εγκαθίδρυση «σχέσεων αυτοδιεύθυνσης ή
αυτοδιαχείρισης της ενιαίας εργασίας». Σχέσεις οι οποίες θα απαλλάξουν τον
ανθρώπινο πολιτισμό από τους σκοταδιστικούς μύθους και την κάθε μορφής
εξουσιαστική καταπίεση, ώστε να διαμορφωθούν οι αναγκαίες και ικανές συνθήκες
που θα επιτρέψουν την επανένωση και τον άμεσο αυτοπροσδιορισμό της κοινωνίας,
και την επανασυμφιλίωση της ανθρωπότητας, για να ανοίξει ο δρόμος για τη Νέα
Ελευθερία του Ανθρώπου, για έναν «πολιτισμό του Έρωτα, της
Γνώσης και της Δημιουργίας»[17].
Είναι σημαντικό να υπογραμμίσουμε
ότι ο Ρίφκιν, και μαζί με αυτόν δεκάδες και εκατοντάδες χιλιάδες επιστήμονες
και εκατομμύρια εργαζόμενοι, διαπιστώνει πως «Η επανάσταση της υψηλής
τεχνολογίας θα μπορούσε να σημαίνει λιγότερες ώρες εργασίας και περισσότερα
οφέλη για εκατομμύρια άτομα. Για πρώτη φορά στη σύγχρονη ιστορία μεγάλα πλήθη
ανθρώπων θα μπορούσαν να απελευθερωθούν από τις πολλές ώρες εργασίας και να
αφιερώσουν τον ελεύθερο χρόνο τους σε δραστηριότητες που τους ευχαριστούν»[18].
Το κεφάλαιο όμως, από την άλλη
μεριά, απαντάει με αλλεπάλληλες καταιγίδες πνευματικού και ιδεολογικού
αποπροσανατολισμού, αυξάνει αντί να μειώνει το χρόνο εργασίας, σπρώχνοντας
ταυτόχρονα εκατομμύρια εργαζομένους στην ανεργία, κι όλα αυτά στο όνομα της
λεγόμενης ανταγωνιστικότητας και φυσικά στο βωμό της μεγιστοποίησης των κερδών.
Η σύγκρουση του αυθαίρετου και
ανιστόρητου κεφαλαιοκρατικού βολονταρισμού με την πραγματικότητα, που αγώνες
και θυσίες ολόκληρης της ανθρωπότητας εδώ και χιλιάδες χρόνια σωρευτικά
δημιούργησαν, σκορπά ακόμα την καταστροφή και οδηγεί στη βαρβαρότητα της
νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης και του αμερικανικού ηγεμονισμού. Ο Ρίφκιν
παρατηρεί σχετικά με αυτή τη σύγκρουση: «Οι δύο τόσο διαφορετικές ιδέες για
τη σχέση της τεχνολογίας με την εργασία συγκρούονται ολοένα και περισσότερο
στις παραμονές της νέας επανάστασης υψηλής τεχνολογίας. Το ερώτημα είναι κατά
πόσον οι τεχνολογίες της Τρίτης Βιομηχανικής Επανάστασης θα υλοποιήσουν το
όνειρο για αστέρευτα κέρδη, ή το όνειρο του κόσμου για μεγαλύτερη ελευθερία. Η
απάντηση εξαρτάται κυρίως από το ποιο από αυτά τα δύο οράματα για το μέλλον της
ανθρωπότητας είναι αρκετά έντονο, ώστε να του αφιερώσει την ενέργεια, το
ταλέντο και το πάθος της η επόμενη γενιά»[19].
Είναι προφανές πως ο Ρίφκιν ως
επιφανής σοσιαλδημοκράτης δεν αμφισβητεί το κεφάλαιο και ως ενταγμένος στο
σύστημα του κεφαλαίου επιστήμονας υποδύεται τον Πόντιο Πιλάτο στο όνομα μιας
υποκριτικής και υποτιθέμενης «ουδέτερης επιστήμης» και «πετάει την μπάλα στην
εξέδρα», όπου υποτίθεται πως κάθεται η «επόμενη γενιά». Βέβαια, πρέπει
να αναγνωρίσουμε πως με αυτή του την κίνηση ο Ρίφκιν αφήνει κάποια περιθώρια η
Τρίτη Βιομηχανική Επανάσταση της υψηλής τεχνολογίας να μην σημαίνει οπωσδήποτε
το τέλος της εργασίας, μόνο που γι’ αυτή την εκδοχή δεν παραθέτει καμιά
επιχειρηματολογία. Έτσι όμως αιωρείται το ερώτημα ότι αφού η σύγκρουση γίνεται
μεταξύ εργασίας και τεχνολογίας, σύμφωνα με το σκεπτικό του Ρίφκιν, το
ενδεχόμενο «μη τέλος της εργασίας» συνεπάγεται το τέλος της τεχνολογίας ή κάτι
άλλο, και τι θα μπορούσε να είναι αυτό το κάτι άλλο; Αυτό το αδιέξοδο είναι
αποτέλεσμα της λαθεμένης υπόθεσης εργασίας του Ρίφκιν, που βλέπει αντίθεση
μεταξύ εργασίας και τεχνολογίας, και όχι μεταξύ κεφαλαίου και εργασίας.
Όμως είναι γνωστό πως η ιστορία
δεν θέτει προβλήματα για τα οποία δεν υπάρχουν ώριμες λύσεις. Γνωστό είναι
επίσης πως στην εποχή της εικονικής πραγματικότητας υπάρχει πάντα σύγκρουση
μεταξύ του είναι και του φαίνεσθαι. Έτσι, το πρόβλημα της σύγκρουσης μεταξύ της
εργασίας και του κεφαλαίου παρουσιάζεται ως πρόβλημα σύγκρουσης μεταξύ εργασίας
και «τεχνολογίας», και στην ουσία μεταξύ της ζωντανής μορφής της εργασίας και
της ιστορικής μορφής της εργασίας Ο σκοπός είναι προφανής: το κεφάλαιο να μένει
αθώο και έξω από το πεδίο της σύγκρουσης – οπότε, αν κερδίσει η
«τεχνολογία» ως κεφάλαιο, τότε έχουμε μπροστά μας «το τέλος της εργασίας» και
τη διαιώνιση της «φιλελεύθερης δημοκρατίας» και συνεπώς του συστήματος του
κεφαλαίου.
Αντίθετα, όμως, στη σωστή
διάσταση του προβλήματος η σύγκρουση γίνεται μεταξύ κεφαλαίου και εργασίας.
Και επειδή το κεφάλαιο ως κοινωνική σχέση και ως ιστορικός τρόπος παραγωγής
–που δεν εκφράζει πια παρά μόνο μια απειροελάχιστη θλιβερή ομάδα πολεμοκάπηλων
κακοποιών, οι οποίοι διαπράττουν κατ’ εξακολούθηση εγκλήματα κατά της
ανθρωπότητας και του πολιτισμού– αδυνατεί να δώσει λύσεις στα προβλήματα της
κοινωνίας και της ανθρωπότητας, όπως επίσης αδυνατεί να οδηγήσει την πρόοδο στο
επόμενο στάδιο, αλλά και επειδή η εργασία στην ολότητά της και με όλες
ανεξαίρετα τις ειρηνικές-δημιουργικές μορφές της αντιπροσωπεύει, ως δημιουργός
του παγκόσμιου πλούτου και πολιτισμού, ολόκληρη την ανθρωπότητα, η λύση της
σύγκρουσης δεν μπορεί στο τέλος τέλος παρά να συνδέεται:
α. με την ήττα
των σκοταδιστικών μύθων περί «θείας βούλησης», και των ιδεολογημάτων περί
«ελεύθερης αγοράς» και αιωνιότητας του καπιταλισμού,
β. με το τέλος
του κεφαλαίου, ως κοινωνικής σχέσης και ιστορικού τρόπου παραγωγής, και κατά
συνέπεια,
γ. με το θρίαμβο
των δυνάμεων της ενιαίας εργασίας, της κοινωνικά ευαίσθητης επιστήμης και του
πανανθρώπινου πολιτισμού.
Αυτές οι
δυνάμεις θα χτίσουν τα επόμενα σκαλοπάτια της προόδου για να φτάσει η
ανθρωπότητα στον ορίζοντα ενός καλύτερου κόσμου, του κόσμου της Ελευθερίας
και της Ισότητας, της Άμεσης Συμβουλιακής Δημοκρατίας και του Οικουμενικού
Ουμανιστικού Πολιτισμού[20].
Αθήνα, 17/8/2008
ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
[1]
Francis Fukuyama, Το τέλος της ιστορίας και ο τελευταίος άνθρωπος,
εκδ. Α.Α. Λιβάνη, Αθήνα 1992.
[2]
Jeremy Rifkin, Το τέλος της εργασίας και το μέλλον της, εκδ. Α.Α.
Λιβάνη, Αθήνα 1996.
[3]
Fukuyama, Το τέλος της ιστορίας, ό.π., σελ. 13.
[4]
Βλ. σχετικά, Ουίλιαμ Γκρέιντερ, Ο μανιακός καπιταλισμός, εκδ.
Καστανιώτη, Αθήνα 1999.
[5]
Βλ. λ.χ., Φράνσις Φουκουγιάμα, «Όχι, δεν ήρθε το τέλος της ιστορίας»,
συνέντευξη στην Αριστοτελία Πελώνη, Τα Νέα, 5 Απριλίου 2006.
[15]
Jacques Attali, Millennium. Winners and Losers in the Coming World Order,
Random House, Νέα Υόρκη 1991, σελ. 101, αναφέρεται στο Rifkin, Το τέλος της
εργασίας, ό.π., σελ. 64.
[16]
«Το κεφάλαιο δεν είναι πράγμα, αλλά μια συγκεκριμένη κοινωνική σχέση
παραγωγής, που ανήκει σε έναν συγκεκριμένο ιστορικό κοινωνικό σχηματισμό, η
οποία σχέση απεικονίζεται σε ένα “πράγμα”, το οποίο αποκτά έτσι ειδικό
κοινωνικό χαρακτήρα»: Marx, Das Kapital, ό.π., τόμ. 25,
σελ. 822.
[17]
Βίλχελμ Ράιχ, Η μαζική ψυχολογία του φασισμού, εκδ. Μπουκουμάνης,
Αθήνα 1974.
[18]
Rifkin, Το τέλος της εργασίας, ό.π., σελ. 73.
[20]
Βλ. σχετικά, Κώστας Λάμπος, «Ο Ουμανισμός του 21ου αιώνα είναι ο δικός μας
Ουμανισμός», Infonewhumanism.blogspot.com, 21 Νοεμβρίου 2007, και
Monthlyreview.gr, 30 Νοεμβρίου 2007.
______________________________________
*Ο Κώστας Λάμπος (prodial21@gmail.com)
είναι διδάκτορας Οικονομικών Επιστημών του Freie Universität Berlin. Έχει
διδάξει Ιστορία οικονομικών θεωριών και Οικονομική ιστορία της Ευρώπης στο
Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, Κράτος και αναπτυξιακή εμπειρία της Ελλάδας και
Τεχνολογία και εργασιακές σχέσεις στην Εθνική Σχολή Δημόσιας Διοίκησης,
Οικονομικό προγραμματισμό και Συνεταιριστική οικονομία στο ΤΕΙ Αθήνας. Έχει
πλούσιο συγγραφικό έργο, ενώ κείμενά του φιλοξενεί η έντυπη και η ηλεκτρονική
Μηνιαία Επιθεώρηση από το 1982. Από τον Νοέμβριο του 2007
διατηρεί και διαχειρίζεται την ιστοσελίδα της Πρωτοβουλίας Διαλόγου για την
Άμεση Δημοκρατία και τον Νέο Ουμανισμό (www.infonewhumanism.blogspot.com).
_____________________________________________ ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΑΠΟ : http://autonomous-land.blogspot.com/ _____________________________________________
1. Ένα από τα λάθη που κάνουν όλοι οι πολεοδόμοι είναι ότι αντιμετωπίζουν το ιδιωτικό αυτοκίνητο (και τα υποπροϊόντα του, όπως η μοτοσικλέτα) σαν να επρόκειτο ουσιαστικά για ένα μέσο μεταφοράς. Στην πραγματικότητα, είναι η κύρια υλοποίηση μιας αντίληψης της ευτυχίας που τείνει να διαδώσει ο αναπτυγμένος καπιταλισμός σε ολόκληρη την κοινωνία. Το αυτοκίνητο ως υπέρτατο αγαθό μιας αλλοτριωμένης ζωής και, αδιαχώριστα, ως βασικό προϊόν της καπιταλιστικής αγοράς, βρίσκεται στο επίκεντρο της ίδιας γενικής προπαγάνδας: λέγεται με ευφράδεια φέτος ότι η αμερικανική οικονομική ευημερία θα εξαρτάται σύντομα από την επιτυχία του συνθήματος: «Δύο αυτοκίνητα ανά οικογένεια».
2. Όπως παρατήρησε ορθά ο Λε Κορμπυσιέ, ο χρόνος μεταφοράς αποτελεί πλεονάζουσα εργασία που μειώνει αναλόγως τον λεγόμενο ελεύθερο χρόνο της ζωής.....
ΕΝΑΣ ΚΑΛΥΤΕΡΟΣ ΚΟΣΜΟΣ ΕΙΝΑΙ ΣΗΜΕΡΑ ΕΦΙΚΤΟΣ, Ο ΔΙΚΟΣ ΜΑΣ ΚΟΣΜΟΣ*.
του ΚΩΣΤΑ ΛΑΜΠΟΥ
Η επιστημονικοτεχνική επανάσταση στα χέρια της οικονομικής ολιγαρχίας σε συνδυασμό με την εντατικοποίηση της εργασίας, οδήγησε στη ραγδαία αύξηση των κερδών των επιχειρήσεων και στη δραματική αύξηση της ανεργίας με ταυτόχρονη επιδείνωση των αμοιβών και κατά συνέπεια στη χειροτέρευση του βιοτικού επιπέδου των εργαζομένων.
Κι όμως η επιστημονικοτεχνική επανάσταση που είναι έργο ολόκληρης της ανθρωπότητας θα μπορούσε να οδηγήσει:
α. Στη μείωση του χρόνου απασχόλησης, δηλαδή στην αύξηση του ελεύθερου χρόνου, που αποτελεί προϋπόθεση για τη συμμετοχή των εργαζομένων στα αγαθά του πολιτισμού.
β. Σε μια οικονομία της πλήρους απασχόλησης χωρίς ανέργους και απόκληρους, φτωχούς και δυστυχισμένους.
γ. Σε μια δίκαιη κοινωνία, χωρίς κοινωνικές και γεωγραφικές ανισότητες και σε μια ειρηνική και ευημερούσα ανθρωπότητα, προϋπόθεση αναγκαία για την έξοδο από τη βαρβαρότητα και την παραπέρα ανθρωπιστική πρόοδό της.
Ποιες δυνάμεις εμποδίζουν αυτή την εξέλιξη και οδηγούν τα πράγματα προς τα πίσω και για ποιο λόγο αντί να μειώνουν το χρόνο εργασίας, αντίθετα τον αυξάνουν προσθέτοντας μάλιστα σε αυτόν και άλλες τόσες ώρες απλήρωτης εργασίας κάθε μέρα, όταν είναι γνωστό πως με τη σημερινή τεχνολογία θα μπορούσαν να παραχθούν, όλα τα αγαθά της πανανθρώπινης ευημερίας, με ελάχιστο, πολύ λιγότερο από τον σημερινό χρόνο εργασίας;
Ποιες δυνάμεις θα απελευθερώσουν τις επιστήμες και την τεχνολογία, θα ξεμπλοκάρουν την πρόοδο και θα καταστήσουν και πάλι δυνατή την πορεία προς τα μπροστά, προς μια νέα ελευθερία του ανθρώπου και του πολιτισμού του;
Γιατί σιωπούν για αυτά τα θέματα όσοι γνωρίζουν και ιδιαίτερα τα πολιτικά κόμματα και τα συνδικάτα και ποιον εξυπηρετεί και ποιον βλάπτει αυτή η συνομωσία της σιωπής;
Ποιος ο ρόλος των πολιτών, ο ρόλος του καθενός μας;
Η Πρωτοβουλία Διαλόγου για έναν Νέο Ουμανισμό προτείνει την έναρξη του σχετικού διαλόγου και την άμεση αγωνιστική διεκδίκηση με τα παρακάτω αιτήματα:
1. Εργάσιμη εβδομάδα 30 ωρών χωρίς μείωση των αποδοχών και ανάλογη συμμετοχή των εργαζομένων στο προϊόν από την αύξηση της παραγωγικότητας.
2. Κάθε υπερωριακή ώρα απασχόλησης θα αμείβεται με το πενταπλάσιο της κανονικής.
3. Απορρόφηση ολόκληρης (και της υπόλοιπης) ανεργίας με απασχόληση στον τομέα κοινωνικής αλληλεγγύης που πρέπει να διευρυνθεί, για την προστασία της φύσης, για την ανάπτυξη του πολιτισμού, για τη στήριξη της νεολαίας και της τρίτης ηλικίας.
4. 10 μήνες εργασίας, ένας μήνας επιμόρφωσης και ένας μήνας άδεια με πλήρεις αποδοχές.
Μακροπρόθεσμος και αδιαπραγμάτευτος στρατηγικός στόχος των δυνάμεων της εργασίας, της επιστήμης και του πολιτισμού παραμένει βέβαια η υπέρβαση του κεφαλαιοκρατικού τρόπου παραγωγής και η αντικατάστασή του με ένα σύστημα της άμεσης συμβουλιακής δημοκρατίας, που θα σέβεται τη φύση, τον άνθρωπο και τον πολιτισμό του, στην προοπτική ενός οικουμενικού ουμανιστικού πολιτισμού.
Να απελευθερώσουμε τις επιστήμες και την τεχνολογία από το κεφάλαιο για να γίνουν επιστήμες και τεχνολογία της απελευθέρωσης του ανθρώπου, της κοινωνίας και της ανθρωπότητας.
Να ενισχύσουμε την επανάσταση της γνώσης.
Να απελευθερώσουμε τη νεολαία και τα όνειρά της για έναν καλύτερο κόσμο.
______________________________
* ΟΠΟΙΟΣ ΣΥΜΦΩΝΕΙ ΜΕ ΤΗΝ ΠΡΟΤΑΣΗ ΜΑΣ ΑΣ ΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΕΙ.ΠΡΟΩΘΟΥΜΕ ΤΟ ΔΙΑΛΟΓΟ ΛΕΜΕ ΠΑΡΩΝ
